[Clàr-innse] [>>> ]
| ‘Tha fianais bho sgrùdaidhean a’ sealltainn gu bheil foghlam na h-Alba a’ dèanamh tòrr rudan gu math is cuid de rudan gu fìor mhath.’ Graham Donaldson, Àrd-neach-sgrùdaidh na Bànrighe |
Anns an earrainn a tha mar fhacal-toisich do A’ Leasachadh Foghlam Na h-Alba1, sgrìobh mi, ‘Tha fianais bho sgrùdaidhean a’ sealltainn gu bheil foghlam na h-Alba a’ dèanamh tòrr rudan gu math is cuid de rudan gu fìor mhath.’
Tha gun urrainn dhomh cunntas mar seo a sgrìobhadh ann an 2006 na theisteanas air cho soirbheachail ’s a tha an ‘dòigh-obrach Albannach’ ann a bhith a’ toirt measadh bhon taobh a-staigh is bhon taobh a-muigh còmhla gus leasachadh sgoile a thoirt gu buil. Tha an dòigh-obrach àraid seo a thaobh leasachadh, a chaidh a mhìneachadh an toiseach ann an cànan cumanta Dè cho math ’s a tha an sgoil againn?2, agus ann an Am Pàiste sa Mheadhan,3 air leasachadh thar còrr is còig bliadhna deug taobh a-staigh com-pàirteachas cruthachail a tha air sgoiltean, ùghdarrasan foghlaim, Riaghaltas na h-Alba, Luchd-sgrùdaidh na Bànrighe airson Foghlaim (HMIE) agus com-pàirtichean eile a thoirt còmhla. Tha èifeachdas na dòigh-obrach seo air aithneachadh gu farsaing thar na coimhearsnachd foghlaim eadar-nàiseanta.
Airson mòran sgoiltean a tha math no fìor mhath, gu h-àraid an fheadhainn le mothachadh breithneachail mu na neartan is na laigsean aca fhèin agus eachdraidh clàraichte a thaobh leasachadh, is e an dùbhlan a-nis a bhith a’ gluasad air adhart agus amas air sàr-mhathais.
Is e amas Dè cho math ’s a tha an sgoil againn? An t-Slighe gu Sàr-mhathais taic phragtaigeach a thoirt seachad do na sgoiltean is na h-ionadan foghlaim tràth uile a tha a-nis deiseil gus an t-atharrachadh ceumnaichte sin a ghabhail: bho mhath gu sàr-mhath. Tha an t-atharrachadh seallaidh seo bho bhith ag amas air ‘fìor mhath’ gu ‘sàr-mhath’ na chomharradh gu bheil an cultar càileachd taobh a-staigh sgoiltean na h-Alba air tighinn gu ìre, gu bheil foghlam na h-Alba deiseil gus fèin-mheasadh a thoirt chun na h-ath ìre. Tha e a’ ciallachadh a bhith a’ gluasad an amais bho bhith a’ meòrachadh gu bhith a’ dol an gnìomh.
Gus leasachadh, feumaidh ceannardan cridheachan is inntinn a bhuannachadh. Ach, chan eil briathran soisgeulach a-mhàin dol a dhèanamh a’ chùis. Tha feum air soilleireachd a thaobh tuigse, mion-sgrùdadh mionaideach is onarach agus am miann is an comas a bhith a’ stiùireadh leasachaidhean do luchd-ionnsachaidh air adhart. Tha na feartan seo, cuide ri aithne shoilleir mu na prìomh stiùirean airson leasachadh, a dhìth airson ‘cunntachalachdan innleachdach’. Agus tha sgoiltean cunntachail do chloinn, do phàrantan, agus do luchd-ùidh uile coimhearsnachd na sgoile.
Seach gur e seirbheis do chloinn, daoine òga, am pàrantan is an teaghlaichean a tha ann am foghlam, tha foghlam na h-Alba gu mòr air a bhith a’ seachnadh cus aire a thoirt do cho-fharpais no na seòrsachan roghainnean a bhios gu buannachd aon sheata ‘luchd-cleachdaidh’ is gu mì-bhuannachd feadhainn eile. Tha e air amas air dèanamh cinnteach gu bheil clann uile ag ionnsachadh gu math. Tha e ag aithneachadh nan tabhartasan àraid is luachmhor a bhios gach aon de na prìomh ‘chluicheadairean’ a’ dèanamh do bhith a’ dèanamh cinnteach gu bheil daoine òga uile a’ cur eòlas air soirbheas. Tha na cluicheadairean seo a’ gabhail a-steach pàrantan is luchd-teagaisg agus an luchd-obrach taic uile a tha a’ dèanamh suas coimhearsnachd na sgoile, na com-pàirtichean leis a bheil iad ag obair a chum buannachd dhaoine òga, agus a’ choimhearsnachd as fharsainge anns a bheil dreuchd cho cudromach aig an sgoil is bhon bheil i a’ buannachadh na h-uidhir. Tha guth aig na cluicheadairean seo air fad. Ach, ’s ann ri guthan na cloinne agus am pàrantan a dh’fheumaiste èisteachd an toiseach.
Tha na feartan seo uile nan tomhasan de shàr-mhathais. Bidh sgoiltean sàr-mhath gan taisbeanadh gu ìre air leth, a tha gan comharrachadh air thoiseach air an àbhaist. San fhoillseachadh seo, tha sinn air ‘tomhasan’ a ghabhail air na nithean seo is tha sinn air cuid de phrìomh fheartan gach aon a chomharrachadh. Tha sinn air na tomhasan a thaghadh bhon fheadhainn a tha a’ tighinn am bàrr uair is uair ann an rannsachadh eadar-nàiseanta agus sna sgrùdaidhean againn de sgoiltean agus ionadan foghlam tràth. Tha gach aon de na tomhasan air a cheangal ri co-dhiù aon thaisbeanair càileachd. Thèid na taisbeanairean seo fhoillseachadh ann am Pàirt 4 den t-sreath, ann an Dè cho math ’s a tha sinn an-dràsta? Bidh iad a’ dol an àite nan taisbeanairean càileachd ann an dreach 2002 de Dè cho math ’s a tha an sgoil againn? Airson gach taobh tha An t-Slighe gu Sàr-mhathais a’ ‘fuasgladh’ is a’ comharrachadh ghnìomhan pragtaigeach a nì eadar-dhealachadh, mar is aithne do HMIE.
Bidh ceannardan sgoiltean is ionadan foghlam tràth a tha sàr-mhath a’ dèanamh an dearbh rud. Bidh luchd-sgrùdaidh a’ faicinn sin ann an sgoiltean is ag aithris mu dheidhinn. Bidh ceannardan sgoiltean sàr-mhath a’ dèanamh cinnteach à co-leanailteachd thar gach earrainn de dh’obair na sgoile agus, gu cudromach, bidh iad a’ dèanamh cinnteach à co-chòrdaileachd càileachd thar fhiosraichidhean an luchd-ionnsachaidh. Bidh iad ag amas air adhbharan is air a bhith a’ leasachadh nam modhan-obrachaidh a tha aig teis meadhain soirbheas na sgoile – soirbheas ann an ionnsachadh. Bidh iad a’ seachnadh fhàiligidhean tro eadar-theachdan a tha luath is èifeachdach. Bidh iad a’ measadh thoraidhean agus a’ leasachadh is a’ buileachadh thomhasan soirbheis air an son. Bidh ceannardan sgoiltean sàr-mhath a’ co-taobhadh mhodhan-obrachaidh uile na sgoile gus amas air a bhith a’ leasachadh ionnsachadh is dàimhean. Bidh iad ag èisteachd ri daoine agus a’ cur luach orra.
| Tha ceannas na phrìomh stiùir airson leasachadh ann am buidheann sam bith. Bidh ceannardan a’ togail sàr-mhathais a-steach don obair làitheil aca. Bidh iad a’ suidheachadh is a’ coinneachadh amasan leasachaidh, is bidh iad a’ planadh, a’ sgrùdadh agus a’ measadh leasachaidhean. Bidh iad a’ dèanamh cinnteach à càileachd nan leasachaidhean a tha iad air a dhèanamh agus nì iad cinnteach gu bheil cliù de ‘chàileachd àrd’ aig an sgoil. Bidh iad a’ cruthachadh luach tro bhith ag obair le com-pàirtichean is le luchd-ùidh. Chan eil iad mì-mhisneachail. |
Is urrainn do sgrùdadh is aithris a bhith cuideachail, an dà chuid do LSB agus co-obraichean sna h-àitreabhan a tha iad a’ sgrùdadh, gus amas air na nithean a dh’fheumas a bhith air an dèanamh is na dòighean gus atharrachadh ceumnaichte ann an càileachd is co-chòrdaileachd an ionnsachaidh a thoirt gu buil. Bidh gnìomhan an còmhnaidh ag amas air a bhith a’ coinneachadh ri feumalachdan na cloinne is nan daoine òga a tha an sgoil a’ frithealadh. Bidh gnìomhan cuideachd a’ gabhail a-steach a bhith a’ cur air dòigh is a’ stiùireadh leasachadh proifeiseanta leantainneach èifeachdach do luchd-obrach. Tha an t-ùghdarras foghlaim riatanach anns a’ mhodh-obrachaidh a tha ag amas air sàr-mhathais. Tha na h-ùghdarrasan as soirbheachaile a’ com-pàirteachadh cheannardan sgoile mar àrd-oifigearan den ùghdarras a thaobh dèanamh cho-dhùnaidhean agus planadh is lìbhrigeadh, mar sin a’ cur às do chnapan-starra sam bith a dh’fhaodadh a bhith ann a thaobh adhartas ann an dàimhean eadar sgoiltean is ùghdarrasan. Tha an com-pàirteachas seo na phrìomh dhleastanas de cheannardan-sgoile uile. Tha e a’ toirt leis cunntachaileachd chan ann a-mhàin airson na cloinne taobh a-staigh nan àitreabhan ‘aca fhèin’ ach cuideachd airson dhaoine òga uile sna sgoiltean uile taobh a-staigh na sgìre.
‘Tha Dè cho math ’s a tha an sgoil againn? An t-Slighe gu Sàr-mhathais a’ togail air an eòlas chinnteach gu bheil sgoiltean na h-Alba iad fhèin mòr-mhiannach airson clann is daoine òga na h-Alba.’ |
| Tha freumhan làidir aig Dè cho math ’s a tha an sgoil againn? An t-Slighe gu Sàr-mhathais ann an leasachadh a’ chultair càileachd ann am foghlam na h-Alba. Tha e a’ toirt còmhla prionnsabalan fèin-mheasaidh, planadh leasachadh sgoile, tomhas is stiùireadh coileanaidh agus èifeachdas is leasachadh sgoile. Ach tha e a’ dèanamh barrachd air a sin. Tha e a’ toirt nam prionnsabalan seo chun na h-ath ìre le bhith a’ taisbeanadh sealladh co-leantaileach de na rudan a tha ag obair, agus mar is urrainn do sgoiltean sàr-mhathais a choileanadh anns gach rud a nì iad. Tha e mòr-mhiannach ach tha e a’ togail air an eòlas chinnteach gu bheil sgoiltean na h-Alba iad fhèin mòr-mhiannach airson clann is daoine òga na h-Alba. |
Graham Donaldson, Àrd-neach-sgrùdaidh na Bànrighe
[Clàr-innse] [>>> ]