DÈ CHO MATH ’S A THA AN SGOIL AGAINN? - AN T-SLIGHE GU SÀR-MHATHAIS: page 2

DÈ CHO MATH ’S A THA AN SGOIL AGAINN? - AN T-SLIGHE GU SÀR-MHATHAIS

Pàirt 1: Ag Amas air Sàr-mhathais

Ro-ràdh

’S e sgoil shàr-mhath a tha innte!’ Dè tha daoine a’ ciallachadh nuair a chanas iad sin? A bheil a leithid de rud ann ri sgoil shàr-mhath? An urrainn do sgoiltean a bhith sàr-mhath anns gach nì? Dè na seòrsa rudan air am bi daoine a’ smaoineachadh nuair a bhios iad a’ bruidhinn mu dheidhinn sàr-mhathais?

Am biodh an aon bheachd aig cloinn is daoine òga mu sgoil shàr-mhath ’s a bhiodh aig an tidsearan, no am pàrantan, no buil den choimhearsnachd ionadail?

’S e briathar a tha ann an ‘sàr-mhathais’ a bhios sinn a’ cleachdadh gus an ìre as àirde den speactram càileachd a mhìneachadh. Nuair a smaoinicheas sinn air sàr-mhathais, bidh sinn a’ smaoineachadh air rud a tha air leth, na mhodail airson a sheòrsa – an rud as fheàrr a tha ann.

Tha an goireas seo a’ dèanamh oidhirp air coimhead air cuid de na rudan air am faod sinn smaoineachadh nuair a bhruidhneas sinn air ‘sàr-mhathais’ ann an sgoiltean no ionadan foghlam tràth. Tha sinn air ‘tomhasan’ a ghabhail orra agus tha sinn air deich dhiubh a chomharrachadh agus cuid de na prìomh fheartan a tha an lùib gach fear.

diagram

Cò às a bheil na deich tomhasan seo a’ tighinn?

Tha sinn air na tomhasan a thaghadh bhon fheadhainn a tha a’ tighinn am bàrr uair is uair ann an rannsachadh eadar-nàiseanta agus ann an sgrùdaidhean HMIE de sgoiltean agus foghlam tràth. Tha sinn air deuchainn a dhèanamh orra le bhith a’ bruidhinn ri raon dhaoine a tha gu gnìomhach an sàs ann an coimhearsnachdan sgoile a tha a’ taisbeanadh cuid de na feartan a tha an lùib sàr-mhathais. San t-seagh seo, is urrainn do sgoiltean uile sàr-mhathais a ruigsinn.

Chan eil foirmle singilte ann airson sàr-mhathais seach gu bheil iomadh dòigh eadar-dhealaichte ann san urrainn do sgoiltean a dhol an tòir air sàr-mhathais a choileanadh ann an iomadh earrainn den cuid obrach. Thathar a’ faicinn sàr-mhathais mar shlighe seach rudeigin a tha suidhichte no air a mhìneachadh ro-làimh. Bidh an dòigh ’s an ruigear sin an crochadh air an rathad a chaidh a thaghadh, na suidheachaidhean aig an fhìor thoiseach agus air an t-slighe, agus eadar-obrachaidhean na buidhne luchd-siubhail a tha san sgioba.

Cò dha a bheil an iùl seo?

Tha an iùl seo do gach neach a tha ag obair gus a’ chlann is na daoine òga sna sgoiltean againn a theagasg, gus taic a thoirt dhaibh agus gus na fiosraichidhean ionnsachaidh aca a leasachadh.

Tha e airson luchd-obrach uile:

a tha a’ stiùireadh is a’ treòrachadh a’ mhodh-obrachaidh ionnsachaidh taobh a-staigh an t-seòmair-sgoile agus san t-seòmar-chluich
a tha a’ stiùireadh is a’ cur ri leasachaidhean ann an ionnsachadh taobh a-staigh nan coimhearsnachdan sgoile aca
a tha a’ stiùireadh sgiobaidhean taobh a-staigh na sgoile.

Tha e do cheannardan uile – taobh a-staigh na sgoile fhèin agus ùghdarras an fhoghlaim – a tha a’ stiùireadh is a’ toirt taic do dh’obair chàich.

Tha e do luchd-obrach uile a tha a’ cur ri ionnsachadh taobh a-staigh agus thar an t-seòmair-teagaisg no an t-seòmair-chluich, is a tha a’ toirt taic do sgoilearan fa leth.

Tha e do dhaoine a tha ag obair ann an com-pàirteachas leis an sgoil: pàrantan, luchd-obrach cùraim ann an àiteachan-còmhnaidh, buidhnean-gnìomha, buidhnean coimhearsnachd, àitreabhan foghlaim eile agus gnìomhachasan ionadail.

Dè tha an iùl seo a’ dèanamh?

Tha an iùl seo a’ mìneachadh cuid de na rudan a bhios ceannardan sgoile, tidsearan agus luchd-obrach taic a’ dèanamh, agus a tha fios againn a tha soirbheachail ann a bhith a cuideachadh chloinne is dhaoine òga gus ionnsachadh is coileanadh.

Tha e stèidhichte air eisimpleirean fìor de chuid den chleachdadh as fheàrr à sgoiltean na h-Alba, air an tarraing bho na tha Luchd-sgrùdaidh na Bànrighe airson Foghlaim air fhaicinn.

Tha e a’ toirt geàrr-chunntas is a’ togail air co-dhùnaidhean rannsachadh eadar-nàiseanta mu ionnsachadh is teagaisg a thaobh èifeachdas is leasachadh sgoile.

Tha e a’ toirt air adhart na dòigh-obrach a tha air a bhith aig cridhe a’ chultair càileachd agus an fhrèam leasachaidh ann an Alba airson cha mhòr fichead bliadhna.

Tha e ag aithris air cuid de na rudan a tha daoine òga, tidsearan, ceannardan-sgoile, pàrantan, luchd-obrach taic agus buill eile de choimhearsnachd na sgoile air innse dhuinn a tha iad fhèin a’ dèanamh gus sàr-mhathais a choileanadh.

A thaobh nam briathran a thathar a’ cleachdadh san iùl seo, tha:

‘sgoil’ a’ gabhail a-steach ionadan foghlam tràth, sgoiltean speisealta còmhnaidh agus latha (a’ gabhail a-steach solarachadh tèarainte), agus bun- is àrd-sgoiltean, ge brith càite bheil e air a chleachdadh
tha ‘tidsearan’ agus ‘luchd-obrach’ a’ gabhail a-steach inbhich uile a tha a’ cur ri ionnsachadh chloinne, a’ gabhail a-steach luchd-obrach taic, luchd-obrach ag obair ann an ionadan foghlam tràth agus luchd-obrach cùraim ann an sgoiltean speisealta còmhnaidh (a’ gabhail a-steach solarachadh tèarainte), ge brith càite bheil iad air an cleachdadh
‘pàrantan’ a’ buntainn ri pàrantan, luchd-cùraim dalta, luchd-cùraim a tha nan càirdean no nan caraidean agus luchd-cùraim ann an suidheachaidhean còmhnaidh (a’ gabhail a-steach solarachadh tèarainte), ge brith càite bheil e air a chleachdadh. Mura h-eil pàrantan ann, tha dleastanas reachdail aig ùghdarrasan ionadail an dreuchd seo a ghabhail os làimh do chloinn a tha air an coimhead às an dèidh agus clann a tha air an coimhead às an dèidh agus a tha air an cur an àite-fuirich.
tha ‘daoine òga’ a’ buntainn ri cloinn aois a trì gu ochd-deug. Thathar cuideachd a’ cleachdadh nam briathran ‘luchd-ionnsachaidh’, ‘clann’ agus ‘sgoilearan’, gus barrachd caochlaideachd a thoirt seachad. Anns gach suidheachadh, tha na briathran a’ gabhail a-steach iadsan a tha taobh a-staigh na buidhne-aoise 3-18, a tha ag ionnsachadh ann an ionadan foghlam tràth, sgoiltean speisealta còmhnaidh is latha (a’ gabhail a-steach solarachadh tèarainte), agus bun- is àrd-sgoiltean.

Dè tha an iùl seo a’ gabhail a-steach?

Tha an iùl seo ann an còig pàirtean, ri bhith air am foillseachadh aig diofar amannan thairis air an ath bhliadhna. Tha am foillseachadh seo a’ gabhail a-steach Pàirtean 1 agus 2.

Pàirt 1: Ag Amas air Sàr-mhathais

a’ mìneachadh sàr-mhathais mar bheachd-smuain
a’ deasbaireachd mun mhodh-obrachaidh ionnsachaidh agus na tha sinn a’ ciallachadh le ionnsachadh soirbheachail
a’ mìneachadh deich tomhasan de sgoiltean is ionadan foghlam tràth a tha sàr-mhath.

Pàirt 2: A’ Sgrùdadh Sàr-mhathais

a’ mìneachadh prìomh fheartan nan deich tomhasan de shàr-mhathais ann an dòigh nas mionaidiche
a’ toirt seachad eisimpleirean is dealbhannan ann an raon chruthan
a’ comharrachadh cuid de na dòighean sa bheil cleachdadh sàr-mhath eadar-dhealaichte bho chleachdadh a tha math
a’ moladh na slighe sam feum sgoiltean siubhal gus an cleachdadh atharrachadh bho mhath gu sàr-mhath.

Pàirt 3: Dè cho math ’s a tha sinn an-dràsta?

a’ toirt seachad an ath dhreach de Dè cho math ’s a tha an sgoil againn?, frèam càileachd a tha air a dhèanamh suas de thaisbeanairean càileachd agus tomhasan coileanaidh gus ur cuideachadh a’ dèanamh a-mach far a bheil sibh an-dràsta agus smaoineachadh mu na h-ath cheumannan ann an leasachadh leantainneach.

Pàirt 4: A’ Planadh airson Sàr-mhathais

a’ toirt seachad comhairle mu na dòighean san urrainn dhuibh fhèin is ur com-pàirtichean a dhol an lùib a bhith a’ taghadh nan tomhasan as iomchaidhe airson leasachadh
a’ moladh dhòighean gus ur slighe gu sàr-mhathais a phlanadh
a’ moladh dhòighean gus sùil a chumail air ur n-adhartais.

Pàirt 5: Slighean gu Sàr-mhathais

a’ toirt seachad eisimpleirean fìor de chleachdadh sàr-mhath ann an sgoiltean agus ionadan foghlam tràth, ann an cruth claistinn-lèirsinn
a’ toirt seachad guthan chloinne, dhaoine òga, luchd-obrach, phàrantan agus chom-pàirtichean a’ mìneachadh na h-ìre chun a bheil an sgoil acasan air ruigsinn air an t-slighe gu sàr-mhathais, an rathad a tha i air a ghabhail agus far a bheil iad a’ dol às dèidh seo.

Cò mu dheidhinn a tha sgoiltean agus ionadan foghlam tràth?

Is e buidhnean iom-fhillte a tha ann an sgoiltean. Le bhith a’ moladh gu bheil aon dòigh shìmplidh ann a tha a’ barrantachadh sàr-mhathais thathar a’ toirt riochdachadh ceàrr is a’ dèanamh dìmeas air a’ mhodh-obrachaidh fìor ionnsaichte a tha a’ gabhail a-steach obair làitheil thidsearan is luchd-obrach taice air feadh na dùthcha.

[ <<<] [Clàr-innse] [>>> ]